Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Nhận ra sự thật, nhận ra sai lầm hoặc khuyết điểm một cách muộn màng, thường là sau một thất bại đau đớn hoặc bất ngờ: "Trắng mắt" diễn tả trạng thái tỉnh ngộ, nhận thức rõ ràng về một sự việc, một con người hoặc một sai lầm mà trước đó mình không nhìn thấy, chỉ sau khi đã phải trả giá đắt.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Bị lừa hết tiền rồi mới trắng mắt. (Chỉ sau khi bị lừa mất hết tiền thì mới nhận ra bản chất thật của đối phương.)
  • Cứ khăng khăng không nghe lời khuyên, đến khi thua trắng tay mới trắng mắt ra. (Cứ cố chấp không nghe lời khuyên, mãi đến khi thua sạch túi mới tỉnh ngộ.)
  • Phải đợi công ty phá sản, anh ấy mới trắng mắt nhìn ra những quyết định quản lý sai lầm của mình. (Phải đợi đến khi công ty phá sản, anh ta mới chợt nhận ra những quyết định quản lý sai lầm của bản thân.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Trắng mắt ra": Cách nói nhấn mạnh sự tỉnh ngộ, nhận thức rõ ràng ngay lập tức sau sự kiện.

  • Nghe xong lời thú tội của nó, cả nhóm mới trắng mắt ra. (Nghe xong lời thú nhận của hắn, cả nhóm mới chợt vỡ lẽ.)

• Dùng để chỉ sự ngỡ ngàng, bất ngờ đến mức không tin vào mắt mình (trong một số ngữ cảnh khác):

  • Nhìn thấy kết quả, nó trắng mắt vì không ngờ mình lại đỗ cao thế. (Nhìn thấy kết quả, nó sửng sốt vì không ngờ mình lại đạt điểm cao như vậy.) Lưu ý: Nghĩa này ít phổ biến hơn so với nghĩa chính là "tỉnh ngộ sau thất bại".

Biến thể và từ gần giáng

• Tỉnh ngộ: (động từ) Thức tỉnh, nhận ra sai lầm hoặc chân lý.
• Vỡ lẽ: (động từ) Chợt hiểu ra, nhận ra điều gì đó mà trước kia chưa biết.
• Sáng mắt ra: (thành ngữ) Có nghĩa tương tự "trắng mắt", chỉ sự nhận thức rõ ràng sau một kinh nghiệm.

Từ đồng nghĩa

• Bừng tỉnh: Đột nhiên thức tỉnh, nhận ra.
• Giật mình nhận ra: Chợt nhận thức một cách đột ngột.

Thành ngữ liên quan

• Chưa thấy quan tài chưa đổ lệ: Chưa trải qua đau khổ, mất mát thì chưa thực sự thấu hiểu và xót xa.
• Mất bò mới lo làm chuồng: Chỉ lo liệu, sửa chữa khi sự việc đáng tiếc đã xảy ra.

1. Chỉ nhận thấy khuyết điểm sau khi đã thất bại đột ngột và chua cay: Bị lừa hết tiền rồi mới trắng mắt.